Təqvim
Koronavirus “infomediyası”: şayiələr kimə sərf edir və onlardan necə qorunmalı?
05 aprel 2020 - 18:26

“Niquşizm”dən təkcə Azərbaycan yox, Rusiya da əziyyət çəkirmiş. Koronavirus pandemiyası dünyanı ağuşuna aldığı vaxtda minlərlə Rusiya vətəndaşının telefonuna bu mesaj gəlib: “Lena, axşamınız xeyir, çox pis xəbərlərim var, özünüzü, doğmalarınızı qoruyun, hökumət real vəziyyəti gizlədir”.
Millətindən asılı olmayaraq hər kəsi qorxuya salan eyni mətn. Koronavirusu pandemiya adlandıran Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı belə dezinformasiyaları “infomediya” kateqoriyasına daxil edir. Yalan və şayiələr bir anın içində yayılır və insanlar heç bir rasional dəyərləndirmə aparmadan təşvişə düşürlər.
Özünüqoruma instinkti: belə şayiələrin yayılmasının başlıca səbəbi budur. Şayiələrin xüsusilə ana olan xanımlar (təhlükəyə qarşı daha həssas qrup) tərəfindən sürətlə yayılması və mənimsənilməsi təsadüfi deyil. Xatırlayırsınızsa, Azərbaycanda şayiələr əsasən sosial şəbəkələrdə valideyn qruplarında ildırım sürəti ilə yayılırdı.
Başqalarını inandırmaq ehtiyacı: feyk informasiyaların insanların bir-birinə sürətlə ötürməsi öz qorxularını başqalarına da ötürmək ehtiyacından qaynaqlanır. Bu, həm yaxınlarını, dostlarını xəbərdar etmək, həm də təhlükəyə qarşı “həmrəy” olmaq istəyidir. Onlar “xoşniyyətlidir”, buna görə də feyk informasiyanın tirajlanmasında bilmədən əsas vasitəçiyə çevrilirlər.
“İnfomediya”dan qazananlar: adətən kütləvi təşvişi məntiqi nəticələri olur. Misal üçün, hansısa məhsulu kütləvi şəkildə almaq, yaxud nəyə kütləvi təlabatın yaranması və s. Kim qazanırsa, feyk informasiyaların dövriyyəyə buraxılmasında onların rolu var. İnsanların ehtiyat qida toplaması bunun ən bariz nümunələrindəndir. Dünyada koronavirusla bağlı yaranmış böyük təşvişi analiz edəndə bunun bir ölkəyə, bir cəmiyyətə aid olmadığı məlum olur. Deməli, feyk informasiyaların peyda olması bir ölkənin, yaxud həmin ölkədə qazanmaq istəyənlərin yox, daha qlobal şəbəkələrin işidir. Eyni məzmunda informasiya Azərbaycanda olduğu kimi, Rusiyada da peyda olursa, yaxud Türkiyədə və Avropa ölkələrində də başqa formada meydana gəlirsə və nəticələr bütün ölkələrdə eynidirsə, (kütləvi tələbatdan tutmuş insanların bir-birinə qarşı münasibətinin dəyişməsi) “infomediya”nın kökünü daha dərinlərdə axtarmaq lazımdır.
Bu qarmaqarışıq informasiya axınında hər kəsin üzərinə məsuliyyət düşür:
KİV belə məqamlarda maarifləndirmə prinsipinə xüsusi əməl etməli, cəmiyyətdə təşviş və ajiotaj yaranmasına yol verməməli, insanların narahatlığına səbəb olacaq məlumatlar, şayiələr yaymaqdan çəkinməlidir;
Dövlət informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində daha sərt qaydalar seçməli, qanunvericiliyin tələbinə uyğun addımlar atmalıdır;
Sosial şəbəkə istifadəçiləri empati qurmağı bacarmalı, nəzərə almalıdırlar ki, istənilən feyk informasiya həm də doğmalarımızın təşvişə düşməsinə, narahat olmasına səbəb olur;
Feyk informasiyanın hədəfi olan vətəndaşlar məlumatı təşvişə qəbul etmək əvəzinə daha rasional davrana və analiz edə bilərlər:
1. İnformasiya mənbəyi: Müxtəlif sosial şəbəkə vasitələri ilə yayılan informasiyanı ilk öncə etibarlı mənbələrdən dəqiqləşdirmək lazımdır. Buna informasiya gigiyenası deyilir. Əgər “Niquşlar” “Azərbaycanda koronavirusdan ölənlər” haqda danışırsa, buna inanmaq və yaymaqdan öncə, Nazirlər Kabinetinin yanında yaradılmış Operativ Qərargahın, yaxud digər etibarlı mənbələrin məlumatları ilə müqayisə etmək daha məntiqlidir. Hər kəsdən öncə özünüzün informasiya gigiyenanıza riayət edin;
2. Ağılla analiz: informasiyanın kimlər, yaxud hansı media tərəfindən yayıldığına diqqət edin, rəsmi məlumatlarla nə qədər üst-üstə düşdüyünü, yaxud yaxından-uzaqdan əlaqəsinin olub-olmadığını yoxlayın. Buna paralel olaraq, digər ölkələrdəki vəziyyəti, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrini və yaşadığınız ölkənin həmin tövsiyələrə necə əməl etməsini analiz edin. Əmin olun ki, daha etibarlı informasiya əldə edə biləcəksiniz;
3. Emosiyaların analizi: mənbəyi məlum olmayan hansısa səs yazısı, yaxud videomaterialla qarşılaşdığınızda danışanın, yaxud görüntüləri yayılanın emosiyalarına diqqət edin. Misal üçün, kimsə sizi “xəbərdar” edirsə, onun səsindəki təlaşa qulaq asın. Adətən yüksək emosiyalar qorxu, yaxud qəzəbin nəticəsidir və bu emosiyalarla verilən informasiya heç vaxt tam dəqiq ola bilməz. İnformasiya verən ya qorxu altında feyk məlumatına yayılmasında vasitəçi olur, ya da nədənsə qəzəblənərək, bunu məqsədli şəkildə edir.
Bütün hallarda telefonunuza haradan gəlib düşdüyünü bilmədiyiniz informasiyaları dəqiqləşdirin, əks təqdirdə ya feyk məlumatın ötürücüsü, ya da “infomediya”dan qazananların qurbanı olacaqsınız...
publika.az 

Sosial şəbəkələrdə paylaş:
Kateqoriya:
RAYON + ŞƏHƏR
Gülağa Tənha Məktəb illəri "Otuz ilin sirri" VIII / II hissə13:00, 31 may 2020
Gülağa Tənha Mirzə Ələkbər Sabir məqbərəsi12:11, 30 may 2020
Bakı Slavyan Universitetində “Son iclas” filmi onlayn formada nümayiş etdirilib 19:19, 29 may 2020
Milli musiqi alətlərimiz mövzusunda növbəti mühazirəni size teqdim edirik: Qolça Qopuz aləti19:15, 29 may 2020
Nüşabə acınacaqlı vəziyyətə düşən Nurlanı qınadı: “Toy müğənnilərini bəyənmir, bizdən yardım istəyir” - VIDEO19:10, 29 may 2020
Adi çay qaşığı ilə sağlamlığı necə yoxlamalı?– Evdə 2 dəqiqəlik TEST19:07, 29 may 2020
“Müasir dövrdə hüquq sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsi və tətbiqi: nəzəriyyə və təcrübə” mövzusunda respublika virtual elmi konfransı keçiriləcəkdir 19:00, 29 may 2020
“Azərbaycan regionlarının inkişafının coğrafi məsələləri” mövzusunda gənc tədqiqatçıların Respublika virtual Elmi konfransı keçiriləcəkdir 18:48, 29 may 2020
Dünya azərbaycanlıları birlik və bərabərlik himnimizi ifa ediblər 18:35, 29 may 2020
13-cü "Tələbə baharı" onlayn keçirildi 18:25, 29 may 2020
Oynaqlardan,boyundan duzu çıxaran, ostexondroza qarşı - SİBİR RESEPTİ16:40, 29 may 2020
İ.İbrahimova: “Ağac kəsənlər ictimaiyyət tərəfindən ən ciddi formada qınanmalıdır ki, cəmiyyət qarşısında utansınlar" 16:38, 29 may 2020
Cümhuriyyət varislərinin iştirakı ilə beynəlxalq videokonfrans təşkil olunub 16:34, 29 may 2020
Mənzillə və fərdi evlə təmin edilən şəhid ailələri və müharibə əlillərinin sayı 7700-ə çatdı 16:24, 29 may 2020
Gülağa Tənha Hər zaman maliyə dəstəyi ayırmağa hazıram...13:43, 29 may 2020
28 May – Respublika Günü münasibətilə onlayn simpozium keçirilib 19:00, 28 may 2020
Astarada əkin sahəsində top mərmisi tapılıb 18:56, 28 may 2020
Ağdaşda 1 tondan çox narkotik bitki yandırılıb 18:18, 28 may 2020
Göygöl rayonunun Quşçu kəndi ərazisində top mərmisi aşkarlanıb 18:08, 28 may 2020
İlham Əliyev Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə ucaldılmış abidəni ziyarət edib 17:51, 28 may 2020
 

Bütün hüquqlar qorunur © 2020

Haqqıımızda | Saytda reklam | Bizimlə əlaqə